با اينكه قاضى احمد ، همچون بسيارى از وقايع‌نگاران متملق و خوش‌آمدگو تابع حاكم وقت بوده است ولى لحن صريح و انتقادى او در برابر تبه‌كاريها و جنايات حكومت و عمال آن گهگاه در خلال وقايع‌نگارى او به چشم مىخورد و آوردن عناوين پر طمطراق مانع از آن نشده است تا نويسنده بر خشونت‌هاى شاه اسمعيل و شاه تهماسب و شاه اسمعيل دوم و حمزه ميرزا و شاه عباس و سركردگان قزلباش سرپوش بگذارد . او نور الدين احمد اصفهانى عامل ستم پيشه هرات را كه - فرياد مردم شهر از دست مظالمش به آسمان رسيد و عاقبت عليه او دست به شورش زدند « 1 » - و امير نجم سردار شاه اسمعيل را كه بر خلاف ادعاى مسلمانى و صوفيگرى ، شيعيان و سادات شهر قرشى را كه به مسجد جامع شهر پناه برده بودند در آتش قهر خود سوخت « 2 » ، و شاه اسمعيل دوم را كه خويش و بيگانه از تيغ انتقام او رهايى نيافتند « 3 » ، و حمزه ميرزا را كه به خاطر يك حاكم ياغى شهر سبزوار را قتل‌عام كرد « 4 » . . . محكوم مىكند و از فساد و تباهى برخى علما و قضات نيز سخن مىگويد « 5 » . و از اين قضاوتهاست كه خواننده در برابر سخت‌كشيها و حوادث هولناكى قرار مىگيرد . منابع خلاصة التواريخ - منابع خلاصة التواريخ مختلف‌اند و قاضى احمد براى به وجود آوردن اين اثر و آثار با ارزش ديگرى چون گلستان هنر و تذكرة الشعرا و منتخب الوزراء و جمع الخيار و مانند آن به منابع معتبرى دسترسى داشته است . صرفنظر از مشاغل دولتى و برخورد با علماى مذهبى و رجال سياست و جنگ ، اقامت نسبتا طولانى او در مشهد و دسترسى به كتابخانهء معتبر ابراهيم ميرزا و تماس با نويسندگان و هنرمندان آن ديار براى او بسيار سودمند بوده است . با توجه به متن خلاصة التواريخ مىتوان گفت مأخذى كه مؤلف براى تدوين اين اثر از آنها استفاده كرده عبارتند از كتب تاريخى و اسناد و نوشته‌هاى رسمى و دولتى و منابع شفاهى . همانطور كه در بالا اشاره شد قاضى احمد در ديباچهء كتاب از چند مورخ متقدم ولى نام كتابهاى آنها را ذكر نكرده است « 6 » و ما به طور اجمال به منابعى كه قاضى احمد در تأليف خلاصة التواريخ از آنها استفاده كرده اشاره مىكنيم . صفوة الصفاى ابن بزاز اين كتاب از منابع مهمى است كه مورخان صفوى براى نوشتن شرح حال و خوارق عادات شيخ صفى الدين اردبيلى از آن بهرهء بسيار گرفته‌اند . اين اثر تأليف ابن بزاز توكلى فرزند اسمعيل فرزند حاج محمد اردبيلى متوفى در 800 هجرى است كه تقريبا

--> ( 1 ) - خلاصة التواريخ : 177 - 179 ( 2 ) - همان اثر : 85 ( 3 ) - همان اثر : 461 - 466 ( 4 ) - خلاصة التواريخ : 560 ( 5 ) - همان اثر : 169 - 286 ( 6 ) - خلاصة التواريخ : 3